over spiritualiteit, manipulatie en ons innerlijke kompas
Een zuiver hart spreekt niet alleen waarheid — het leeft haar
Spiritualiteit is een woord dat inmiddels van alles is gaan betekenen. Toch gaat het in essentie over iets eenvoudigs en wezenlijks: bewust-zijn; over de manier waarop je betekenis geeft aan je leven en je verbindt met iets dat groter is dan je ego of het materiële bestaan; de natuur, liefde, God, bewustzijn, je potentieel of een diep innerlijk weten. Voor mij is spiritualiteit geen methode en geen eindpunt, maar een persoonlijke ontwakingsreis waarin je leert je innerlijke wereld, licht én donker, te ontdekken en te dragen, ook in de externe wereld.
Ieder mens is spiritueel, zoals ieder mens ook aards is. We bewegen ons voortdurend tussen licht en schaduw. Hoe meer we het licht laten schijnen op onze eigen schaduwkanten, hoe minder we ze op de wereld om ons heen hoeven te projecteren.
Liefdevolle vriendelijkheid is een basishouding in o.a. het Boedhisme. Maar bewustzijn vraagt ook om onderscheidingsvermogen. Voor klinkklare onzin, elke vorm van manipulatie of grensoverschrijdend gedrag is ‘nee’ gewoonweg het antwoord.
Niet wat ons overkomt is doorslaggevend voor de kwaliteit van ons leven, maar hoe we ermee omgaan. Niet wie we ontmoeten, maar hoe we elkaar daarin tegemoet treden. Onze staat van bewustzijn doordringt het hele leven; zichtbaar in onze ogen, hoorbaar in onze woorden en voelbaar in onze keuzes en daden.
In tijden van chaos en verwarring ontstaan gemakkelijk angst en onzekerheid. Nieuwe stemmen staan op die hun visie of waarheid verkondigen, ook binnen de spirituele wereld. Toch is het misschien niet helpend om van de ene verkondiger naar de andere te bewegen. Wanneer leiders elkaar bestrijden, ontstaat al snel weer een nieuwe overtuiging die gevolgd moet worden. Blijf je eigen Kompas volgen.
Werkelijke spiritualiteit brengt ons niet in afhankelijkheid of idolatrie van een goeroe, maar in verbinding met onze eigen innerlijke leiding. Ze nodigt ons uit te voelen wat werkelijk in ons resoneert. Een ware leermeester wijst niet naar zichzelf en dwingt niets te geloven, maar verwijst naar de kracht en wijsheid die al in ieder mens aanwezig is.
Integriteit is daarin essentieel. Woorden en daden horen samen te vallen. Walk your talk. Er bestaan menselijke waarden en grenzen die voor iedereen gelden — juist voor spirituele leiders. Wie optreedt als trainer, spreker, auteur, leraar of therapeut draagt daarin een extra verantwoordelijkheid. Inspiratie kan van vele kanten komen, maar uiteindelijk is niet alleen de boodschap belangrijk, maar vooral de mens die haar uitdraagt.
In mijn leven heb ik veel inspiratie ontvangen van verschillende mensen. Tegelijk ben ik eigengereid genoeg geweest om niemand te volgen of te vereren. In de loop van de tijd zijn ook mensen van hun voetstuk gevallen.
Ik ontmoet veel oprechte mensen die oprecht willen groeien. Juist daarom kan het pijnlijk zijn wanneer blijkt dat een inspirator minder zuiver was dan je dacht. Wees daarin mild voor jezelf. Je kunt jezelf niet verwijten wat je toen nog niet kon weten en wat alleen de tijd kan onthullen. Neem mee wat waardevol was, laat los wat niet klopt, en vind steeds opnieuw de weg terug naar je eigen hart.
“In de ogen van de ander ontmoeten we vaak een deel van onszelf.”
Daarnaast ligt er een verantwoordelijkheid om niet mee te gaan in de polarisatie van deze tijd. De wereld lijkt ons er soms vanzelf naartoe te duwen, maar juist daarom vraagt bewustzijn iets van ons. Blijf elkaar zien als mens, ook wanneer meningen verschillen. Mensen doen uiteindelijk het beste wat ze kunnen met de inzichten en hulpbronnen die op dat moment beschikbaar zijn.
‘If you want peace, learn to live with your enemies’ Rumi
Spreek je uit, maar blijf in gesprek. Echte dialoog vraagt dat beide kanten bereid zijn te luisteren. Want het grootste probleem in communicatie is vaak dit: we luisteren niet om te begrijpen, maar om te antwoorden.
De schaduw van spiritualiteit
Spiritualiteit kent ook een schaduwzijde. Er zijn patronen die we — soms ongemerkt — bij onszelf of bij anderen kunnen herkennen.
Spirituele by-passing ontstaat wanneer spirituele ideeën worden gebruikt om pijn, verantwoordelijkheid of oude wonden te vermijden. Het is licht gebruiken om niet naar de schaduw te hoeven kijken. Meditatie, ademwerk en yoga zijn zeer waardevol, maar vervangen niet altijd eerlijk ‘innerlijk werk’. We leven op emotionele, mentale, fysieke en sociale lagen. Wanneer er op één laag iets wringt, vraagt die laag om aandacht.
Een yogales is helend, maar soms is therapie nodig. Stilte is krachtig, maar soms vraagt het leven dat je je uitspreekt. Echte spiritualiteit vergroot bewustzijn, bypassing verkleint het.
Gaslighting is een subtiele maar ingrijpende vorm van manipulatie waarbij iemands waarneming systematisch in twijfel wordt getrokken: feiten worden ontkend, emoties geminimaliseerd en schuld verschoven. Langzaam kan iemand het vertrouwen in zijn of haar innerlijk kompas verliezen.
In spirituele context kan dat klinken als: “Je trilling is gewoon te laag” of “Als je echt bewust was, zou je dit niet zo voelen.” Het tegenovergestelde van gaslighting is erkenning: jouw ervaring doet ertoe. Bewustzijn begint bij het serieus nemen van wat je voelt.
Ook narcisme kan zich vermommen in spirituele taal. Het is geen gezond zelfvertrouwen, maar vaak een diepe leegte die zich hult in grootsheid. In spirituele vorm kan dat klinken als: “Ik ben verder dan jij” of “Ik weet wat jouw pad is.” Het spirituele ego gebruikt verheven woorden om erkenning, macht of controle te behouden.
Maar ware spiritualiteit verdraagt gelijkwaardigheid. Ze kan luisteren. Ze kan kritiek ontvangen. Ze heeft geen bewondering nodig om te bestaan.
En dan is er projectie; misschien wel de meest menselijke dynamiek van allemaal. Wat in onszelf leeft zoals angst, verlangen, onzekerheid of oordeel, kunnen we buiten ons plaatsen. We projecteren onze kracht op een leraar en maken onszelf kleiner. Of we leggen onze schaduw bij een ander neer en verklaren hem of haar tot probleem.
Volwassen spiritualiteit vraagt dat we die projecties terughalen. Wat is van mij? Wat is van de ander? Waar geef ik mijn macht weg?
Wanneer iemand op jou projecteert, vraagt dat om innerlijke rust en onderscheidingsvermogen. Voel wat het met je doet. Raakt het een kern van waarheid? Dan vraagt het moed om verantwoordelijkheid te nemen. Voelt het als iets wat niet van jou is, dan mag je het laten waar het hoort zonder het te internaliseren of terug te kaatsen.
De volwassen weg ligt tussen twee uitersten: niets dragen wat niet van jou is, maar ook niet alles afwijzen uit trots en ontkenning.
‘If you’re not in the arena also getting your ass kicked, I’m not interested in your feedback’ Brené Brown
Van verwarring naar licht
In een wereld vol informatie, onthullingen en conflicten is verwarring bijna onvermijdelijk. Juist daarom wordt spiritualiteit gevaarlijk wanneer zij wordt gebruikt om macht te behouden, wanneer één waarheid wordt opgelegd, wanneer taal of zelfs stilte een wapen wordt en licht wordt ingezet om schaduw te ontkennen. Toch kan verwarring ook een poort zijn naar verdieping en nieuwe inzichten.
“One must have chaos in oneself to be able to give birth to a dancing star.” Nietzsche
Wat kunnen we dan doen?
Beginnen bij onszelf en onze naaste omgeving. Ruimte maken voor stilte en introspectie. Durven voelen wat er werkelijk leeft. Ook dat wat we liever vermijden. In verbinding blijven met elkaar en onszelf moedig durven delen. Kritisch blijven zonder cynisch te worden. Grenzen stellen zonder onze zachtheid te verliezen.
Koester je eigen gekozen ‘sadhana’, je persoonlijke beoefening. Of dat nu meditatie, visualisatie of affirmatie is. Laat het je inspireren en voeden. Niet om jezelf ondergeschikt te maken aan een methode, maar om via de beoefening dichter bij jezelf te komen.
Stijg niet boven elkaar uit in naam van spiritualiteit of ga de strijd niet aan over wie meer ‘wakker’ is. Ieder mens heeft een eigen beleving en een eigen pad. Er zijn zoveel nuances en gelaagdheden die niet te vangen zijn in 1 oordeel over een persoon wanneer je de persoon niet goed kent. Juist daarom zijn het versterken van ons innerlijk kompas en het vergroten van compassie zo essentieel.
Waar schaduw is, is ook licht.
In de moeilijkste momenten van het leven is het vaak het hart dat van binnenuit wil openbreken, wil uitspreken, schreeuwen, huilen, zingen, gehoord worden, vastgehouden worden. Wanneer het innerlijk oog laag voor laag zijn harde schillen loslaat, opent zich de kern van de ziel…kwetsbaar en echt…als het hart van een bloem.
Met de ogen van je hart kun je je eigen schaduw zien zonder jezelf te veroordelen. Je kunt verantwoordelijkheid nemen zonder jezelf te verkleinen. In jouw hart vind je de kracht om op te staan voor rechtvaardigheid.
In jou brandt een licht. Het licht van weten, het licht van liefde. Dezelfde levenskracht waaruit alles is ontstaan. Houd jouw vlam brandend. En geef anderen de ruimte om die van hen te vinden of te hervinden. In ieder mens klopt een hart. Misschien is dat alles wat deze wereld werkelijk nodig heeft: mensen die hun hart openhouden, juist wanneer het duister wordt.
Wees die lucifer die een donkere ruimte kan verlichten.
In liefde,
Dorien
Lees mijn blog over guru’s en leermeesters in deze tijd.
Lees mijn blog over grenzen stellen.